40 jaar De Kiekeboes
Gezag
Op de tweede pagina van het allereerste verhaal krijgt Marcel Kiekeboe te maken met een zelfverklaarde zwakke vrouw die hij per ongeluk van de weg afreed. Fluks tilt ze haar autootje uit de gracht. De rondborstige vrouw laat meteen haar gezag gelden en we vergeten haar nooit meer. 0Ze komt in alle volgende albums voor als cameo. We kennen haar als "de dikke dame".

De Wollebollen
uit De Kiekeboes 1: De Wollebollen



Ook boef Balthazar maakt in De Wollebollen kennis met de dikke dame. Nadat hij een zendertje aan de verkeerde wagen bevestigde en bij haar inbreekt, loopt hij tegen een clichévoorstelling van de bazige vrouw aan. En bij dat stripcliché hoort de onvermijdelijke deegrol.

De Wollebollen
uit De Kiekeboes 1: De Wollebollen



In De Dorpstiran van Boeloe Boeloe (deel 3, 1977) moet dictator Bibi Pralin Gaga het niet hebben van een natuurlijk gezag om van hem een geliefde leider te maken. Repressie via opsluitingen en uitschakelingen zijn een eerste stap om de macht van de Centraal-Afrikaanse republiek Boeloe Boeloe in handen te houden. De gevangenis zit overvol en alleen door een aan soep toegevoegd toverdrankje beginnen de burgers Bibi Pralin Gaga willoos te eren. Dat ondervindt ook Charlotte die de soep te eten krijgt en zich ontpopt als Bibi's grootste fan.

De Dorpstiran van Boeloe Boeloe
uit De Kiekeboes 3: De Dorpstiran van Boeloe Boeloe



Als freelancehandlanger voor diverse opdrachtgevers is het duidelijk dat Balthazar als een klein kind bevolen moet worden om specifieke taken uit te voeren... die de klungelaar in de meeste gevallen dan nog verpest. Zijn bazen worden er horendul van, bijvoorbeeld in De Onthoofde Sfinx (deel 4, 1978) en Kiekeboe in Carré (deel 6, 1978).

De Onthoofde Sfinx
uit De Kiekeboes 4: De Onthoofde Sfinx


De Onthoofde Sfinx
uit De Kiekeboes 6: Kiekeboe in Carré



In De Dorpstiran van Boeloe Boeloe leren we Kiekeboes buurman Leon Van der Neffe kennen. Toen als een bemoeizuchtige, uitgesproken racist. Pas in De Zwarte Zonnekoning (deel 9, 1979) duikt zijn vrouw Carmella op en weten we wie thuis de broek draagt. In zijn geval was het een schort om de gang te dweilen.

De Zwarte Zonnekoning
uit De Kiekeboes 9: De Zwarte Zonnekoning



In Marcels onmiddellijke entourage krijgt de familievader regelmatig lik op stuk van zijn vrijgevochten dochter Fanny die hem durft tegen te spreken of gewoon niet naar hem luistert. Af en toe weet ook Charlotte, die in het begin van de reeks nog het vaakst in de keuken terug te vinden is, haar zin door te drijven. Fanny heeft haar eigen willetje niet van haar vader, want hij heeft zelf een moeder die het nog altijd beter weet dan hijzelf. Vanaf Meesterwerken bij de Vleet (deel 16, 1981) spaart ze haar commentaren en kritiek op haar zoontje zelden.

Meesterwerken bij de Vleet
uit De Kiekeboes 16: Meesterwerken bij de Vleet



Marcel in het leger geeft in Geeeeef Acht! (deel 19, 1982) aanleiding tot een arsenaal grappen met militairen en het militair gezag. In die biotoop gedijt Leon Van der Neffe het best, hoewel hij als sergeant zelf naar de pijpen van zijn oversten moet dansen. Dat hij op het thuisfront niets te zeggen heeft, moeten de rekruten bekopen.

Geeeeef Acht!
uit De Kiekeboes 19: Geeeeef Acht!



In Het Lot van Charlotte (deel 30, 1985) krijgt huisvrouw Charlotte voor het eerst een markante hoofdrol. Ze is het wassen, plassen en koken grondig beu en wil de wijde wereld intrekken. Ze verlaat Marcel en zoekt heil in het vrouwenhuis tot ze een appartementje gevonden heeft. Ondertussen vindt ze werk als politieagente, een functie met gezag. Marcel moet er zich bij neerleggen dat de geëmancipeerde vrouw beslist om hun relatie te herleiden naar een LAT-relatie. 'Gelukkig' krijgt hij in het huishouden de hulp van Moemoe die ook nog eens Fanny's nieuwe vriendje afsnoept.
In dit verhaal, waarin alle vastgeroeste rollen op hun kop worden gezet, wil het happy end met de gezinshereniging niet zeggen dat alles bij het oude bijft. Charlotte is voortaan een hoofdpersonage dat nog weleens het voortouw neemt. Helaas is ze in tegenstelling tot Fanny en Marcel niet populair genoeg bij de lezers om regelmatig een dragende rol te spelen. Niet zozeer Merho, maar zijn publiek besliste in eerste instantie dat Charlotte als stripheldin tot het spelen van de tweede viool is gedoemd.

Het Lot van Charlotte
uit De Kiekeboes 30: Het Lot van Charlotte



In Het Edelweissmotief (deel 32, 1985) wordt Marcel ontboden op het kasteel van Firmin Van de Kasseien, de grote baas van de firma waar hij werkt. Tot dan heeft Marcel zijn baas hooguit tweemaal gezien. Daar komt verandering in — ook voor de lezers — want Firmin wordt langzaam aan een vast nevenpersonage waarvan de gebeitelde relatie baas-ondergeschikte op alle mogelijke manieren wordt uitgebuit. Firmin heeft niet het minste respect voor Marcel die hij als zijn volgzame slaafje, persoonlijke bediende, loopjongen of zondebok beschouwt. De ruggengraat die Marcel in Firmins aanschijn ontbreekt, heeft Charlotte wel, maar ze kan Marcel er maar niet toe bewegen voor zichzelf op te komen. In Baas boven Baas vat Charlotte haar mening over Firmin samen: "Hij is een arrogante, zelfvoldane, leugenachtige, omhooggevallen, waardeloze, misplaatste, over het paard getilde, egoïstische, seksueel geobsedeerde, domme, onbetrouwbare, huichelachtige, narcistische luchtverplaatsing!" Die fulminatie countert Marcel met de wezelachtige opmerking: "Maar meneer Van de Kasseien heeft ook zijn goede kanten!" waarop Charlotte hem sommeert koffie te zetten.
Merho inspireerde zich voor het personage op de Britse acteur Jerry Desmonde die in de jaren 1950 en 1960 een arrogante zakenman speelde die het leven van door Norman Wisdom vertolkte personages het leven zuur maakte in films als Trouble in Store (1953), Man of the Moment (1955), Follow a Star (1959), A Stitch in Time (1963), The Early Bird (1965) en andere.

Het Edelweissmotief
uit De Kiekeboes 32: Het Edelweissmotief



Als Fanny in Hotel O (deel 46, 1988) een baantje vindt in een gloednieuw hotel aan de Franse zuidkust komt ze er na het aanmelden bij haar nieuwe baas Osnoprodavonoblikavitch, die zijn eigen naam niet kan onthouden, snel achter dat het geen droomjob is. Het gestresseerde opdondertje schreeuwt en beveelt zich een ongeluk om de opening van zijn hotel tot een goed einde te brengen. Hij blijft zelfs even streng als Fanny hem lief aanspreekt en zijn naam inkort zoals hij in het begin had gevraagd.

Hotel O
uit De Kiekeboes 44: Hotel O



Net zoals Leon Van der Neffe zijn meerdere moet erkennen in zijn vrouw Carmella, blijkt ook de notoire schuinsmarcheerder en fraudeur Firmin Van de Kasseien een bazige echtgenote te hebben. Dat Yvonne, bijgenaamd Chichi, geen tegenspraak duldt, laat ze zelfs pertinent blijken als ze de secretaresse van Chouchou, Firmins koosnaampje, aan de lijn krijgt in Het Gat in de Kaas (deel 60, 1994). Firmin heeft zijn fortuin en directiefunctie te danken aan zijn vrouw en deinst er niet voor terug om zijn vrouw te laten ontvoeren om zelf het losgeld op te kunnen strijken, tot tweemaal toe zelfs in De Affaire Chichi (deel 91, 2001) en De Truken van Defhoor (deel 143, 2015).

Het Gat in de Kaas
uit De Kiekeboes 60: Het Gat in de Kaas



Voor één keertje worden de rollen omgedraaid en wordt Marcel de baas van Firmin. In Baas boven Baas (deel 110, 2006) wordt Marcel willens nillens de CEO van het bedrijf. In een assertiviteitscursus leert hij hoe hij de baas moet spelen, maar de woedeaanvallen waarin hij ontsteekt, hebben als gevolg dat zijn slachtoffers zich niet langer aan de wetten van de zwaartekracht houden. Dat ondervinden Leon Van der Neffe en Firmin Van de Kasseien tot hun scha en schande. Ze krijgen zelfs angst voor Marcel. Maar Marcels nieuwe gedrag bevalt zijn familie niet. Fanny merkt zelfs op: "Toen pa nog op zijn kop liet zittebn, vond ik hem veel schattiger..." En Marcel krijgt alsnog gelijk: Van de Kasseien heeft inderdaad zijn goede kanten. Wanneer alles weer is zoals voorheen, wordt hij niet ontslagen. Hij mag "nederig in dienst blijven".

Baas boven Baas
uit De Kiekeboes 110: Baas boven Baas












Waar komen al die bazige types in De Kiekeboes vandaan? Je bent zelf een zelfstandige én een werkgever: hoe ga jij om met gezag?

"Als iemand een natuurlijk gezag uitstraalt, door zijn houding of door zijn daden, heb ik daar alle respect voor. Maar aan georganiseerd gezag heb ik een hekel. In mijn jeugd al aan pastoors en leraren die door hun functie vonden dat ze het voor het zeggen hadden: 'Het is zo, omdat ik dat zeg!' Als kind stoorde me dat al, maar op dat moment ben je niet bij machte daar tegen te reageren. Ook in het leger kwam ik die types tegen. Uniformen vind ik sowieso lachwekkend. Zeker gedragen door pipo's bij wie wat sterren en strepen het enige is wat hen gezag geeft. Tijdens mijn legerdienst zag ik genoeg van die clowneske brulapen die er van genoten om miliciens af te blaffen.Vooral bij het lagere kader vond je hen. Ik ging af en toe wel eens bij zo'n type thuis babysitten of ik zag ze op zondag met hun vrouwen. En dan dacht ik: 'O, vandaar...' Thuis hadden ze niks te vertellen. Ik heb er het personage Van der Neffe aan over gehouden.
Ik denk niet dat ik geschikt zou zijn om voor een baas te werken. Zelf heb ik maar heel even in loondienst gewerkt, bij Willy Vandersteen. Hij was een atypische baas. Hij liet ons heel vrij. Het enige wat voor hem telde, was verantwoordelijkheid opnemen. Na het pensioen van Peter Koeken werk ik nog enkel met freelancers. Die mensen werken parttime, dus dat schept een andere verhouding. Het enige wat ik vraag is: je werk ter harte nemen en je deadline halen. 
Ondertussen onderhandel ik al ruim veertig jaar met uitgevers. Vroeger, toen ik economisch nog niet veel voorstelde, hadden die vaak de neiging om je te behandelen als ondergeschikte. Sommige van hun uitspraken gebruik ik soms letterlijk als Marcel bij Van de Kasseien om loonsverhoging komt vragen. Een voorbeeld ervan vind je in Nepwerk op plaat 13."


© De Stripspeciaalzaak, 2017


> terug naar De Stripspeciaalzaak <