Alle bijdragen van Romain Hugault aan de rubriek De Commentator bundelen we op deze pagina.

Klik verder naar de volgende onderwerpen:
10/12/2016 Romain Hugault over Angel Wings 3
29/11/2014 Romain Hugault over Angel Wings 1
12/03/2011 Romain Hugault becommentarieert vier platen uit het derde deel van De Nachtuil. Er is gekozen voor een scène met een luchtgevecht.
 
Romain Hugault over Angel Wings 3
10/12
TOP
Angel Wings 3
Onderstaande bijdrage van Thierry Wagner verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 96 van oktober 2016.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 10
Angel Wings 3
Over vliegtuigvoorkanten: "De vliegtuigen uit deze periode hebben speciale voorkanten. Ze zijn ontwikkeld door mannen met potloden, papier, meetlatten, op architectentafels. Je voelt de hand van ingenieurs. Resultaat: allemaal verschillende toestellen terwijl de vliegtuigen van vandaag er allen hetzelfde uitzien. Hier zie je drie modellen: de P-47, P-40 en P-51. De verste heeft een lijnmotor, de andere een stermotor."

Over het groen: "De visuele trekker in deze Chinese en Birmaanse landschappen zijn de rijstvelden. De streek is gelaagd, zoals een ui, maar ik vind dat fantastisch. Ik heb veel groen gebruikt in dit album. De rijstvelden geven de gelegenheid om uiteenlopende tinten te gebruiken, vooral dit schreeuwend groen, bijna fluo. Het is eens iets anders dan de jungle! Het kleurenpalet wordt tot het uiterste gebruikt. Dit landschap doet je begrijpen dat er een wereld achter schuilt..."

Over leven geven:
"Ik stel me voor dat ik een film draai en de camerabewegingen overneem. Dat geeft leven aan een luchtvaartstrip. Je kan met je vinger het traject van de Mustang volgen in de drie opeenvolgende prenten. Dat houdt in dat je de toestellen heel goed moet kennen om ze te kunnen tekenen in de gewenste invalshoek. Als je vliegt, zie je dit werkelijk. Vliegtuigen in de verte zijn in het begin een kruisje, maar ze komen snel dichter. Op de volgende plaat springt de Mustang in het oog om het verrassingseffect te accentueren. De hemel op de achtergrond is één enkel beeld dat in drie prenten is verdeeld."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 11
Angel Wings 3
Over details: "Deze Mustang P-51 Evalina bestond echt en werd intact gevonden op een Japanse luchthaven. Ze plakten hun rode zonnen op de Amerikaanse sterren en hebben het getest met de oorspronkelijke decoratie. Op foto's zag ik dat de staart wit was en de nummers stopten bij het metalen gedeelte achteraan het toestel. Ze hebben het wellicht gerepareerd met het witte stuk dat ze voor handen hadden. Elk detail heeft zijn eigen verhaal. We vonden het grappig om dit vliegtuig te gebruiken en het in de strijd te gooien."

Over het weer: "De hemel is een essentieel onderdeel van de serie, het draagvak voor alles, ene personage op zich. We vertellen niet hetzelfde met een cumulonimbus van enkele kilometer lang, smerig weer met wolken met een lichtrandje of een helderblauwe lucht zonder wolkje. Ik wilde vuil weer zodat de Japanner uit de wolken kon komen en snel weer kon verdwijnen. Het is een beproefde vechttechniek: je niet laten zien, toeslaan en snel wegwezen. De lucht wordt zodanig samengeperst wanneer er een vliegtuig passeert dat het damp veroorzaakt op een vleugel of langs de schroefbladen. Voor de piloot is het een aanwijzing dat het vochtig weer is."

Over Mister Potato:
"Ik teken de schetsen eerst in blauw potlood op A3-formaat. Ik plaats de elementen, de Mister Potato-onderdelen, en dan ga ik er met potlood over waarop ik de plaat inscan. Bij het scannen laat ik het blauw weg. Het schetsmatige verdwijnt, de uiteindelijke lijntekening blijft over. Ik kleur alles in met Photoshop."
 


COMMENTAAR BIJ PAGINA 12
Angel Wings 3
Over het dunne metaal: "Op de cockpit zijn de namen van de piloot en de mechanieker te lezen. Een onwrikbaar duo. De vliegtuigen vlogen dicht genoeg om met elkaar te communiceren via handgebaren van de ene naar de andere cockpit. Op de romp tonen de kogelinslagen aan dat het metaal van het vliegtuig heel dun is, slechts enkele millimeter. Ze vliegen niet met een treinstel, ze moeten licht reizen!"

Over het vliegend kasteel: "Het vliegtuig op de grond is een B-24 Liberator-bommenwerper. De torentjes en de koepels geven het een uiterlijk als een vliegend kasteel. 'Hot and Available' is een authentiek opschrift. Het heeft drie schepen laten zinken en elke bom geeft een geslaagde missie weer. De piloten hadden het recht om terug naar huis te gaan na vijfentwintig oorlogsmissies."

Over vliegtuigmeetings:
"Zulke vliegtuigen kan je nog zien op vliegtuigmeetings zoals dat van La Ferté-Alais. Ze stijgen op in de ochtendmist, je hoort hun geluid, je ziet ze opstijgen, hoger vliegen. Dat is de beste documentatie. De luchtvaartstrip begint goed te lopen en luchtvaartfans zijn er enthousiast over volgens mij. Ineens raak ik makkelijker binnen op luchtvaartbasissen en openen de poorten van hangars zich als vanzelf. Ze laten me zelfs in de cockpits klimmen en alle foto's nemen die ik wil."



COMMENTAAR BIJ PAGINA 13
Angel Wings 3
Over bloedzuigers: "We vinden Angela en Jinx terug in de jungle na hun crash. Een beetje stilstaand water en modder geven de indruk van een moeras. Geen licht door de vegetatie. Om te overleven werd de piloten aangeraden om bloedzuigers, die op hun lichaam zaten, te eten die vol zitten met proteïnen en rode bloedlichamen. Afschuwelijk, ja, maar dat is de sterkte van deze serie, ver weg van het comfort van een luchthaven. Yann en ik hebben heel wat dingen ontdekt die we nooit hadden durven inbeelden."

Over luchtvaartscènes: "In scènes op de grond zijn er wat meer tekstballonnen. Tijdens een luchtgevecht discussieer je niet. Er zijn emoties, geschreeuw. Een piloot vertelt niet wat hij doet. Hij stuurt, hij vecht. De luchtvaartscènes zijn een afwisseling in ons verhaal. Daar is Yann sterk in. Een vliegtuigscène van drie of vier pagina's vertelt wat er zich in enkele seconden afspeelt. We geven de lezer waar hij zich aan verwacht."

Over glamour:
"Het overleven in de jungle is geen pleziertochtje voor onze heldinnen. Jammer genoeg komt daar geen glamour aan te pas! Dat heb ik er op twee andere pagina's toch wat in kunnen lassen en op het einde, in San Francisco. Ik was het beu om vuile nagels te tekenen vol modder. Als revanche tekende ik een striptease van Angela in vier prenten voor een flashback in de zon. In de Verenigde Staten drinkt ze cola terwijl ze zont. Het is een knipoogje zonder meer want ze trekt zelfs haar beha niet uit. Maar die scène geeft ritme aan het album."
 


Romain Hugault over Angel Wings 1
29/11
TOP
Onderstaande bijdrage van Jean-Pierre Fuéri en Frédéric Vidal verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 72 van juli/augustus 2014.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 11
"Pilote Angela is heel vastberaden en heel glamoureus met onberispelijk gestifte lippen, opgemaakt voor de vlucht, zoals alle WASP's. Ik heb foto's om dat te bewijzen! We presenteren het trio, de heldin, de held Rob en de co-piloot, een weggelaten nevenrol. Onderaan kruist de aluminium trail van wrakken hun route. Een luchtvaartfanaat, Mathieu Bianchi, gaf me een lijst met alle daar neergestorte vliegtuigen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 12
"De cover van Yank is authentiek, niet overgetrokken, alles met de hand getekend! De bemanning draagt geen zuurstofmasker, vooreerst omdat ze nog laag vliegen, maar ook omdat ikde personage herkenbaar wilde houden. Zelfs zonder de zon is het licht er sterk, vandaar een dashboard in de schemring. De rostkloof bestaat echt. Het is een van de vele referentiepunten waar de bemanning zich tijdens hun vlucht op richten."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 13
"De Ki-27-ers duiken op! We moeten de paniek van Rob tonen — een jager die niet op zijn gemak is in een vrachtvliegtuig — en de koelbloedigheid van Angela, ook al vliegt ze met een volgeladen cargovliegtuig. De Japanse camouflage is van heel slechte kwaliteit. Ik kon ze zo verweerd en lelijk tekenen naar hartenlust. Zelfs een domme lezer begrijpt dat het vliegtuig compleet aftands is. Yann laat me de luchtvaartscènes zelf in beeld brengen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 14
"De achtergrond geeft de snelheid en de paniek weer. De kadrage weerspiegelt de stress. Het voordeel van tekeningen op film zijn de cameraopstellingen zoals je zelf wil tijdens gevechten, zoals hier is te zien. Ik amuseerde me met de buik van de C-47, de fanaten kunnen de klinknagels tellen. Ik heb er een maquette van gemaakt en beschik over technische plannen. Als je weet hoe een vliegtuig gebouwd is, kan je het beter tekenen. Het klooster bestaat echt, maar met minder bergen errond."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 15
"Hoe kan ik doen begrijpen dat de Dakota onder de kabels doorvliegt? Ik plaats de camera op de klif en laat de vliegtuigen afkomen. Op dezelfde achtergrond teken ik de beweging van de vliegtuigen. De verticale symmetrie brengt diepte met zich mee. Je ziet in prent 2 goed de kabel en daarna denk je die erbij. Eerst plakt de Dakota bijna tegen de wand terwijl de Jap ertegen crasht. Ik stelde me een kabelbaan voor. Veel pittiger, hé?"


COMMENTAAR BIJ PAGINA 16
"Een vliegtuigvleugel is heel fragiel. Die van een Ki-27 zou doormidden moeten worden gesneden terwijl de kabel niet knapt. Maar ik heb de test niet gedaan! Het ritme versnelt, de tweede Jap schiet. De checklist die wordt afgegaan, toont aan dat een piloot zelfs in paniek de procedure van buiten kent en die zonder nadenken toepast. Ingewijden denken dat Angela zich kan redden, voor onwetenden moet het verduidelijkt worden: motor 2 is uitgeschakeld, de propellor stopt, de blushendel gaat aan..."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 17
"Op één motor gaat het er op z'n Mad Max heet aan toe. Oef, de cavalerie komt eraan. Eerste verschijning van de banshees, vleugel naast vleugel, die de Dakota redden. Onder hun buik is geen bom bevestigd, maar een bijkomend reservoir. Tijdens gevechten wordt het gedropt, maar hier vliegen ze gewoon voorbij. De tekening van de schedel is waarheidsgetrouw. Assam is de naam van de vallei waar het luchteskader zijn basis heeft. De snelheidsstrepen zijn geïnspireerd op manga's."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 18
"Mijn twee historici op wie ik een beroep doe hebben de frequentie voor me teruggevonden waarop de piloten communiceerden: 5,720 MHz. Rob draagt een schouderinsigne van het CBI (China, Burma, Indië) met de Chinese en Amerikaanse sterren, de rode en witte strepen van de Amerikaanse vlag. Bovenaan geven de twee jagers de te volgen richting aan. Onderaan heeft de beweging naar links — ongewoon in een stripverhaal — aan dat ze naar een kalmer gebied vliegen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 19
"Met het bloed op de co-piloot en de verschrikte blik van Angela begrijpen we dat er iets dramatisch is gebeurd in de cabine. Maar wat? Yann speelt met onze zenuwen. De middenste prent is een overgangsbeeld tussen de ijzige, grijze en blauwe bergen en de vallei van Assam met zijn groene jungle. De Amerikaanse basis is in de verte te zien. De Brahmaputrarivier is ook te zien. Hij ontspringt in deze vallei."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 20
"Afweergeschut van de Australiërs als verdediging voor de basissen van de banshees. Angela behoudt haar koelbloedigheid hoewel de landing delicaat is. Met één motor moet ze veel snelheid halen op een heel korte baan. De baan bestaat uit PSP-platen* die door de Amerikanen zijn ontwikkeld. Elke plaat bestaat uit duizenden plaatjes die aan elkaar klikken zoals Legoblokjes."

* Pierced Steel Planking of ook Perforated Steel Plating.


COMMENTAAR BIJ PAGINA 21
"De man die wegrent is Philip Adair. Zijn vliegtuig Lulu Belle is zeer gepersonaliseerd. Hij ging zelfs zo ver om zijn wielen en zijn staartwiel wit te schilderen zoals de luxewagens waar hij van houdt. Je ziet hem links in beeld, elegant, fijn snorretje. Op de rug van hun jassen leggen teksten in plaatselijke talen uit dat ze geen Japanse spionnen zijn en dat ze met hen meemoeten naar de dichtsbijzijnde basis zonder hen iets aan te doen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 22
"Er gebeurde effectief een slachting aan boord, maar dan bij ezels. Yann lacht er nog steeds om. De dieren werden vervoerd in bamboekooien, daar heb ik een foto van. De OSS* leverde afgerichte ezels aan de Chinezen. Onderaan staat een belangrijk detail: het nummer van de Jeep is blauw omdat blauw niet wordt weergegeven op zwart-witfoto's. Foto's die door spionnen worden genomen konden de Japanners dus niet inlichten over het aantal reeds gebouwde Jeeps."

* Office of Strategic Services, de voorloper van de CIA.


COMMENTAAR BIJ PAGINA 23
"De commandant van de basis is luidruchtig met wie niet te sollen valt. Ik baseerde me op Lino Ventura. Let op de bamboedaken aan de eerste bomen van de jungle. De vliegtuigen stonden eronder verborgen in de hoop dat ze konden ontsnappen aan de regelmatige, Japanse bombardementen.De twee jachtvliegtuigen in open veld staan standby. Ze heben weldra werk..."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 24
"De rieten barakken van de piloten. Ik heb een foto van deze kantine met een tapijt op de grond, koelkast en pin-upposters. Een minimaal comfort. Toegang verplicht en soms is de andere kant helemaal open. Sommigen werden gegrepen door tijgers. Er moest ook rekening gehouden worden met aanvallen van Japanse kommando's. Onderaan zie je de plaatselijke bulldozer. Een vriend merkte op dat ik een Afrikaanse olifant had getekend. Ik heb de oren, de grootte en de kleur aangepast."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 25
"Terwijl Adair een grapje maakt, laat een uitkijk handmatig een sirene schallen. De Jappen vallen aan. Er zijn drie banshee-escadrilles, het 88ste, 89ste en 90ste. Adair behoort tot het 89ste waarvan de neuzen van de P-40 rood zijn. Ik laat ze in een P-40 van het 88ste springen waarvan de neuzen wit zijn. Een persoonlijk pleziertje. Het wit is weelderig. De schedel en de vlammen geven het een spookachtige uitstraling. In het begin ging het over een heks. Yann houdt van zulke zaken."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 26
"De vijandelijke formaties naderen. Deze gebeurtenis is geïnspireerd op de dag waarop Adair zo'n zestig Jappen bestreed. Met hun 40 mm-kanon vergeten de Australiërs om verder te zonnebaden. Bewonder de elegantie van de Oscar. Overlevende Japanse piloten zeiden me ervan te houden. Door de lange, slanke benen die zich onder de romp ontvouwen, werd het La Demoiselle genoemd. De camouflages varieerden, maar de gele streep vooraan niet, het is een herkenningsteken."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 27
"De P-40 maakt een bocht van 90 graden. Patrice Marchasson, een P-40-piloot van nu, legde me uit dat deze propellorvliegtuigen naar boven afweken. Je moet het roer naar rechts richten om te vermijden dat het toestel naar links zwenkt. Vandaar het roer rechtsonder. In prent 5 zie je de bekleding om de schokken van de voorruit op te vangen. Het vleugelreservoir is geraakt en de Oscar, die niet verblind is — de prijs voor zijn wendbaarheid — vat vlam."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 28
"We zien de hele bemanning in de cockpit. Achter het vizier staat voor sommigen het belangrijkste onderdeel: de achteruitkijkspiegel. Zien waar de vijand vandaan komt, is essentieel. Sommigen konden zodanig hun nek omdraaien dat ze die nagenoeg 180 graden konden draaien. Let op de grote radio om met de vliegtuigen te communiceren. De Sally was niet de best presterende radio, maar als zo'n armada eraan kwam, was het beter om je te verbergen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 29
"Totaalbeeld van de P-40 voor het plezier. Twee tegen zestig, dat lijkt gek, maar de P-40-ers vallen bij verrassing aan aan 500, 600 kilometer per uur. Het volstaat soms om de leider van de formatie (aan 350 kilometer per uur) te verwarren om de formatie te ontwrichten. De Japanners blonken niet uit in het nemen van initiatief. Hun cultuur bestaat in het blindelings volgen van bevelen. Als hun commandant sterft, zijn ze een beetje verloren."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 30
"De vijand komt zoals steeds met de zon achter zich. Je ziet hem slecht wanneer hij zich op je komt storten. De begeleiders richten zich met volle snelheid naar beneden. Niets aan te doen, de Japanners hebben het hoogtevoordeel dat hen een duiksnelheid oplevert. De enige uitweg voor de P-40 is zo snel mogelijk wegwezen. Zonder de held te spelen. Je ziet nog de Japanse camouflage die aan flarden hangt. De smalle prent accentueert de vallende beweging."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 31
"De wervelingen in prent 2 worden veroorzaakt door de lucht die draait rond de vleugeluiteinden. Rest nog om het verhaal van Philip Adair te vertellen wiens kabelroer naar het hoogteroer is afgesneden. Via het gesprek met Angela leggen we de situatie uit en dragen we een oplosing aan: om de twee minuten afwisselend ondersteboven en normaal vliegen tot de landing. Tijdens zijn vlucht kruiste Adair een Japanner. Ze vlogen allebei verder zonder te vechten."


Romain Hugault over De Nachtuil 3
12/03
TOP
Onderstaande bijdrage van Damien Perez verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 33 van januari 2011.
COMMENTAAR BIJ PAGINA 20
Over de inkleuring: "Er zijn veel tekenaars die hun albums net zo goed in zwart-wit kunnen publiceren. Maar ik niet! Zonder kleuren storten mijn tekeningen in elkaar. De eerste twee prenten, helemaal in kleur met aandacht voor lichtinval, zijn daar een goed voorbeeld van. Ik wilde de sfeer van de dageraad oproepen, met opkomend lichtinval. Iedereen die al eens een nachtvlucht heeft genomen, kent dit typische ochtendlicht. Ik heb een beetje vals gespeeld door geen schaduwen te gebruiken zodat het heldere licht nog meer naar voor springt. Ik wilde hoe dan ook een rustige sfeer zodat de actie die nog moet komen er net sterker door wordt."

Over fascinatie en lust: "Het is niet prettig om elke vijf minuten Duitse symbolen of nazikruisen te moeten tekenen. Men zou nog aannemen dat ze me fascineren of dat ik niets liever doe. Mijn enige interesse bestaat evenwel in het tekenen van de vliegtuigen! De Junkers Ju 188 behoorde tot de top uit deze periode! De oneindige vleugels in de vorm van gevouwen papier zijn een lust om te tekenen."

Over de Hitlergroet: "Ik kom maar zelden vliegtuigliefhebbers tegen die worden aangetrokken door de nazi-iconografie. Ik geloof dat dit vaker voorkomt bij liefhebbers van de grondtroepen. Ook al is het een wapen, een bommenwerper blijft in de eerste plaats een vliegtuig, nobeler en meer esthetisch dan een tank. De Luftwaffe heeft zich bovendien altijd wat afzijdig gehouden. Tot eind 1944 maakten de piloten geen Hitlergroet, enkel de militaire groet. Ze vonden zichzelf te verheven om zich daartoe te verlagen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 21
Over filmische scènes: "Ik vraag me steeds af hoe een scène er als een filmscène zou uitzien. Een keer ik de film voor mijn ogen zie, probeer ik dezelfde decoupage te herhalen op papier. De eerste vier prenten, gezien vanuit het standpunt van de mitrailleurkoepel in de Duitse bommenwerper, is erg cinematografisch. De grote horizontale prent 5 doorbreekt het ritme waarbij een camera van links naar rechts zou zwenken. Prent 6 toont de fysieke gevolgen van de aanval. De vluchtlijnen van de kogels kunnen overdreven overkomen, maar in werkelijkheid zijn ze heel realistisch. Afgevuurde kogels lieten effectief een spoor achter zich."

Over beweging: "Nog meer dan het vliegtuig is de horizonlijn van belang om beweging weer te geven. In prent 5 is deze vlak gehouden want de aanval begint pas. De Duitse piloot beseft amper wat er gebeurt en tilt lichtjes de vleugel op. In de prenten hierna verschuift de horizonlijn steeds meer want het is in de tegenstelling tussen de twee horizontale lijnen — van de horizon en van de vleugels — dat ik beweging wil creëren."

Over zwarte en witte rook: "Een getroffen vliegtuig tekenen, komt vaak neer op het tekenen van een grote vlam omgeven door zwarte rook. Als echter de olietank is geraakt, moet de rook wit zijn! Om wat te kunnen variëren, heb ik in de laatste prent zowel zwarte als witte rook getekend. Ik kon geen vlammen tekenen want in de volgende platen moest het vliegtuig nog kunnen landen. Als het vliegtuig hier al zou branden, zouden de soldaten de tijd niet meer hebben om uit het vliegtuig te springen en zou het vliegtuig nog voor de landing uit elkaar vallen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 22
Over tekenplezier: "Goeie documentatie maakt goeie prenten! Ik hang regelmatig rond in luchtvaartmusea. Ik bestudeer alle soorten details die mijn toestellen meer geloofwaardigheid geven. Ik bedien me veel van internet waar je werkelijk formidabele info op terugvindt. Zelfs foto's van een logboek van een Junkers Ju 188 waarvan vandaag geen enkel toestel meer bestaat. De rode hendel bijvoorbeeld is authentiek. Ik tekende nog liever de piloot die de hendel vasthoudt dan de sprong, hoewel dat minder spectaculair is. Hier haal ik echt mijn tekenplezier uit."

Over specialisten en leken: "Ik weet veel van vliegtuigen, maar ik ben geen historicus. Daarom toon ik mijn platen aan specialisten die ze controleren. De Franse zanger Herbert Léonard bijvoorbeeld is een groot specialist van Russische vliegtuigen. Zijn boeken zijn ware bijbels! Hij wijst me soms op details, een stukje van de motor hier en een camouflagekleur daar. Deze specialisten bezorgen me enorm veel documentatie. Ik heb graag dat lezers die zich voor luchtvaart interesseren aan hun trekken komen. Maar ik wil ook dat leken het verhaal kunnen smaken. Ze moeten zich vol vertrouwen in een verhaal kunnen storten dat zich afspeelt in een coherente omgeving zonder dat ze er alles vanaf hoeven te weten. Dat verkies ik nog meer dan overal sterretjes te plaatsen met "authentiek" erbij of om hen te overdonderen met lange technische uitleg onderaan de pagina."

Over actie in de cockpit: "Een luchtgevecht vraagt grote prenten, wat me maar weinig ruimte laat om te tonen wat er in de cockpit gebeurt. Ik gebruik een opeenvolging van kleinere prenten die een en ander in beeld brengen en die een indruk geven van versnelde actie. De laatste vijf prenten samen zijn nauwelijk groter dan prent 4."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 23
Over dominante kleuren: "Elke plaat heeft zijn dominante kleur. Als je een album van Blacksad snel doorbladert, merk je dat elke sequentie zijn eigen welbepaalde hoofdkleur heeft. Ik probeer hetzelfde effect te hanteren door mijn sequenties op een dergelijke manier onder te verdelen. Lezers zullen zo de ene locatie niet met de andere verwarren."

Over geluid: "Ik gebruik zelden onomatopeeën. Dat is nergens voor nodig...en ik zou niet weten hoe ik ze precies moet plaatsen. Sommigen weten het geluid van een neerstortend vliegtuig harmonieus te integreren in hun tekening. Daar ben ikzelf niet bekwaam genoeg voor. Toch niet op dit moment. En daarbij, waarom zou ik het doen? Veel lezers vertellen me dat ze het geluid van de motor met hun mond nabootsen terwijl ze De Nachtuil lezen!"