Daedalus Saga Uitgaven Uitgeverij L  
 
De Commentator

Toegevoegd op 1 december:
André Juillard over Double 7

Toegevoegd op 28 november:

Grzegorz Rosinski over Thorgal 36

Toegevoegd op 21 november:

Steven Dupré en Conz over Suske en Wiske: Boemerang

Toegevoegd op 17 november:

Jean Van Hamme over XIII Mystery

Toegevoegd op 10 november:

Olivier Grenson over XIII Mystery 13
De volgende auteurs leverden ook al bijdragen. Klik op hun naam om verder te gaan naar hun afzonderlijke pagina:
Ivan Adriaenssens
Pierre Alary
Sytse S. Algera
Alex Alice
Christophe Alliel en Aurélien Ducoudray
Jesús Alonso en Olivier Visonneau
Anlor
Mohamed Aouamri
Ger Apeldoorn
Dimitri Armand
Jean-Michel Arroyo

Laurent Astier
Antoine Aubin en Étienne Schréder
Virginie Augustin
Philippe Aymond
Denis Bajram
Balak
Olivier Balez en Pierre Christin
Alessandro Barbucci
Jean Bastide
Raphaël Beuchot
Batem en Colman
Kristof Berte
Philippe Berthet
Georges Bess
Lük Bey
Enki Bilal
De Blauwbloezen
Frédéric Blier
Olivier Boiscommun
Matthieu Bonhomme
Cyril Bonin
François Boucq
Tom Bouden
François Bourgeon
Marc Bourgne
Enrique Breccia en Xavier Dorison
Daniel Brecht
Ken Broeders
Frédéric Brrémaud
Brüno
Max Cabanes
Charel Cambré
Barbara Canepa
Theo Caneschi
Paul Cauuet
Lounis Chabane
Jean-Christophe Chauzy
Didier Conrad en Jean-Yves Ferri
Luc Cromheecke
Criva en Verhast
Steve Cuzor
Robbert Damen
Sébastien Damour
Frodo De Decker
Nicolas de Crécy
Erik de Graaf
Aimée de Jongh
Philippe Delaby
Marissa Delbressine
Nicolas Delestret en Stéphane Massard
Jean-Yves Delitte
Marc de Lobie
Thierry Démarez
Philippe Delzenne
Pieter De Poortere
François Dermaut
Maarten De Saeger
Jorg de Vos
Lode Devroe
Geert De Weyer
Bruno Di Sano
Terry Dodson
Franky Drappier
Thomas Du Caju
Kim Duchateau
Bruno Duhamel
Steven Dupré en Conz
Ersel
Chris Evenhuis
David Felizarda Real
Rino Feys
Adrien Floch
Philippe Francq
Fred
Paul Gastine
Philippe Gauckler
Bruno Gazzotti
Jean-Pierre Gibrat
Christian Gine
Antoine Giner-Belmonte
Thierry Girod
Carlos Gomez en Arnaud Delalande
Eugeen Goossens
Mars Gremmen
Olivier Grenson
Griffo
Juanjo Guarnido
Richard Guérineau
Hardoc
Alain Henriet
Hermann
Eric Heuvel
José Homs
Hub
Romain Hugault
Miles Hyman
Zoran Janjetov
Jeroen Janssen
Philippe Jarbinet
Iouri Jigounov
Jim
Milan Jovanovic
André Juillard
Nicolas Keramidas
Kerascoët
Patty Klein
Hanco Kolk
Jean-Charles Kraehn
Hugues Labiano
José Ladrönn
Juan Louis Landa en Sandro Raule
Mathieu Lauffray
Christian Lax
Olivier Ledroit en Thomas Day
Hec Leemans
Frank Le Gall
Marc Legendre
Jérôme Lereculey en David Chauvel
Simon Léturgie
éric Liberge
Ingrid Liman
Willy Linthout
Régis Loisel
Régis Loisel en Jean-Louis Tripp
Giovanni Lorusso en Olivier Peru
Stéphane Louis
Maël
Vincent Mallié
Milo Manara
Wauter Mannaert
Fabio Mantovani en Philippe Nihoul
Frank Margerin
Enrico Marini
Marmus
Marvano
Scott McCloud
Fabrice Meddour
Merho
Ralph Meyer
Mezzo
Gilles Mezzomo
Guy Michel en Arnaud Delalande
Mikaël
François Miville-Deschênes
Arno Monin
Thimothée Montaigne
Romano Molenaar en Jorg de Vos
Jean-Louis Mourier
José-Luis Munuera
Federico Nardo en Pierre Makyo
Viviane Nicaise
Peter Nuyten
Tiburce Oger
Minck Oosterveer
Danker Jan Oreel
Marcel Pagnol
Joël Parnotte
Frank Pé
Cyril Pedrosa
Frederik Peeters
Patrice Pellerin
Claude Pelet
Rubén Pellejero
Philippe Pellet
Régis Penet
Jérémy Petiqueux
Nicolas Petrimaux
Federico Pietrobon
Didier Poli en Robin Recht
Jean-Michel Ponzio
Francis Porcel
Bart Proost
Mike Ratera
Riff Reb's
Reno
Mathieu Reynès
Roberto Ricci
Willem Ritstier
Grzegorz Rosinski
Christian Rossi
Marcel Rouffa
Corentin Rouge
Kenny Rubenis
Marcel Ruijters
Paul Salomone
Riad Sattouf
François Schuiten
Olivier Schwartz
Stéphane Servain
Christophe Simon
Fred Simon
Benoît Sokal
Kristof Spaey
Benoît Springer
Naomi J. Strijdonk
Roman Surzhenko
Yves Swolfs
Olivier TaDuc
Jirô Taniguchi
Jacques Tardi
Paul Teng
Marlon Teunissen
Béatrice Tillier
Ronan Toulhoat
Lewis Trondheim
Albert Uderzo
Gerben Valkema
Sylvain Vallée en Fabien Nury
Steve Van Bael
Rob van Barneveld
Rob van Bavel
Daniel van den Broek en Ivan Claeys
Robert van der Kroft
Wilbert van der Steen
Michiel van de Vijver
Maarten Vande Wiele
Jean Van Hamme
Hans van Oudenaarden
Jos Vanspauwen
Olivier Vatine
Dan Verlinden
Laurent Verron
Vincent
Bastien Vivès
Thomas von Kummant
Éric Warnauts en Guy Raives
Colin Wilson
Philippe Xavier
XIII Mystery
Bernard Yslaire
Zep
open brieven
 
André Juillard over Double 7
01/12
TOP
Double 7
Onderstaande bijdrage van Jean-Pierre Fuéri verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 116 van juli-augustus 2018.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 11
Double 7Over Madrid: "Ik was uitgenodigd op een festival en ik verkende Madrid voor ik me op dit album stortte. Ik had het scenario weliswaar niet gelezen en ik kon geen opzoekingswerk verrichten, maar ik nam wel veel boeken mee. Yann wou een grote prent met het verwoeste Madrid. Dat zei me weinig, dus voegde ik er twee prenten aan toe. Een met het vliegtuig, de tweed is een extra prent met de verwoesting. Het geheel leek me relevanter. Op Google vond ik de kerk in de laatste strook. Er ontbreken alleen nog enkele zandzakken."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 12
Double 7Over kleuren: "De ontploffingen in de bovenste en onderste strook geef ik weer met Chinese inkt en een droog penseel. Voor de kleren bestaan er veel foto's uit die tijd, helaas in zwart-wit. Sommige in kleur tonen sombere tinten, kastanjebruin, marineblauw. De pet van de jongen pikte ik van een foto. Ik heb soms een probleempje met het omgekeerde uitroepteken voor een Spaanse tekst. Het lijkt te veel op een i."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 13
Double 7Over bestaande personen: "Hier heb je Ernest Hemingway en Martha Gellhorn. Vrouwelijke reporters waren schaars in die tijd. Ze heeft een heel bijzonder gezicht dat ik makkelijk kon tekenen, dacht ik. Ik heb eens te meer vastgesteld dat ik niet geschikt ben om biografieën te tekenen van bestaande personen. Nochtans bestaan er veel foto's van haar uit die tijd. Ik had die kunnen overtrekken, maar dat vind ik nooit super geslaagd."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 14
Double 7Over cojones: "Yann voegde deze en de volgende pagina toe zodat we onze heldin ontdekken voor plaat 23 zoals in zijn scenario was voorzien. Onze vriendin Lulia is een grote durfal. Zoals men daar zegt heeft ze cojones. En ze is een idealiste die deel uitmaakt van de Mujeres Libres. Voor wie geen Spaans kent, het betekent zovaal als 'vrije feeksen'. Ze zal vast weinig mannelijke vrienden hebben."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 15
Double 7Over gemiste info: "Het was heel leuk om deze scène op de daken van Madrid te tekenen. Ik had een foto van dit stedelijk decor. Ik voegde een voorgrond toe in de eerste prent van de vorige pagina. De franquisten richten een bloedbad aan. Lucia regelt het probleem van stijl, onder applaus door de door haar lef verbaasde mannen. Yann noteerde dat sommigen katapulten gebruikten om hun granaten te gooien. Die info heb ik overgeslagen. Jammer. Yann had me eraan moeten herinneren."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 16
Double 7Over de vliegtuigen: "Het is nogal ongeloofwaardig, maar al die vliegtuigen vliegen vandaag nog steeds, zowel de Russische Polikarpovs als de Duitse Junkers. Je vindt die vanuit alle hoeken op het internet. Voor elk vliegtuig leg ik een dik dossier aan. Ik heb ook enkele maquettes, waarvan twee Polikarpovs. Ik fotografeer die vanuit alle hoeken. Voor de voorlaatste prent, maakte ik drie tekeningen: één per toestel en daarna voeg ik die samen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 17
Double 7Over de streek rond Madrid: "Niet alle piloten hadden het geluk om levend uit een crash te raken of eruit te kunnen springen. De bladschikking lijkt overladen in vergelijking met de overige platen, maar kijk goed: de structuur met drie stroken blijft gerespecteerd. Ik had geen documentatie over de streek rond Madrid. Ik had enkel de herinnering, voor ik er landde, aan een groot veld, op duizend meter hoogte, omringd door bergen. Daardoor zagen piloten zelden de grond..."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 18
Double 7Over het snelheidslijntje: "Demonstratie van de 'taran', vrijwillige aanvaring, een specialiteit van de Sovjets wanneer ze geen munitie meer hadden. Dat zou courant gebeurd zijn tegen de Duitsers in 1942. Een propeller is ontzettend stevig en indrukwekkend, zo'n 2,5 meter groot. Het doek moet dan wel scheuren. Het was sowieso zelfmoord. Zeldzaam: in prent 4 staat een snelheidslijn, niet om de snelheid aan te duiden, dat loont toch de moeite niet, maar wel om te tonen dat het vliegtuig een bocht maakt."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 19
Double 7Over gaten: "De overalls van de piloten waren geen uniformen, en het gebeurde weleens dat militieleden zich vergisten. In prent 5 zie je de twee gaten in de dominosteen die onze titel rechtvaardigen. Yann wees me erop dat een salvo meer dan twee gaten nalaat, daarom tekende ik enkele inslagen op de staart. Ik hou er niet van dat een beeld uit het kader komt, of dat er geen kader is. En de structuur met de drie stroken bevalt me perfect."


Grzegorz Rosinski over Thorgal 36
28/11
TOP
Thorgal 36
Onderstaande bijdrage van Jean-Pierre Fuéri verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 119 van november 2018.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 8
Thorgal 36
Over de ideale strip: "Ik had zin in avonturen in de jungle. Zonder al te veel dialogen. Mijn ideale strip zou er een zijn zonder tekst, een die uitsluitend bestaat uit beelden die voor zichzelf spreken. Die zin is ongetwijfeld ingegeven door wat ik als kind las in Polen. Ik knipte strips uit een Nederlands blad — Cisco Kid van Salinas bijvoorbeeld — en andere uit het Franse stripweekblad Vaillant. Ik kon uiteraard geen van beide talen lezen en ontcijferde de verhalen door me te baseren op de tekeningen. Dat was een uitstekende leerschool die me leerde vertellen."

Over fumetti: "Ook vandaag nog blader ik altijd eerst door een strip en lees ik pas de Franse teksten als de tekeningen me fascineren. Het spijt me dat we er nooit in zijn gelukt om op lange termijn Italiaanse fumetti uit te geven. Ik hield erg van Dylan Dog en Tex Willer, reeksen die door fantastische tekenaars en geweldige scenaristen zijn gemaakt. Waarom wordt dat hier toch buitengesloten?"

Over de natuur: "Ik begin met het tekenen van een abstract decor, niet echt figuratief, die stapje voor stapje realistisch wordt. Het belangrijkste is een klimaat, een sfeer te creëren. In zekere mate moet de lezer bij het bekijken van de platen zich een wilde jungle inbeelden vol struiken en bevolkt door dieren. Ik reken veel op de intelligentie, het talent van lezers. Het is volstrekt onnodig om elk blaadje aan een boom te tekenen, anders zie je de boom niet meer. En als je precies een boom zou tekenen, zie je het bos niet meer. Je moet de natuur aanvoelen, een omgeving en een rustpauze overbrengen. De natuur is mijn natuur."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 9
Thorgal 36
Over oude personages: "Ik was zo blij Zim, uit De Blauwe Ziekte, terug te zien. Dat kleine vrouwtje, een superschattige pygmee, maakte deel uit van de personages die je uitvindt en die je daarna met plezier terugziet. Het zijn als knipoogjes naar ons traject. Helaas duurt haar terugkeer aan de zijde van Thorgal niet lang. Je hoeft nog maar haar blik te zien om te begrijpen dat ze stapelverliefd is op hem."

Over emoties: "Ik wou Zim heel knuffelbaar maken, plakkend aan het lichaam van Thorgal die ze met haar ogen verslindt. Die strook oogt vredig, het is een oase van rust en tederheid vóór de nieuwe confrontaties. Die lichaamsbewegingen komen spontaan. Alles zit in mijn hart, in mijn buik, niet in mijn hoofd. Zoals bij veel collega's, geoefende realistische tekenaars, komen dingen instinctmatig bij me. Maar het overbrengen van gevoelens is niet voorbehouden voor realistische verhalen. Toen Régis Loisel Mickey Mouse opnieuw uitvond (in Zombokoffie, red.) kwamen er veel emoties voort in de loop van de pagina's."

Over inspiratie: "We vonden voor het vreselijke beest inspiratie in foto's van indrukwekkend reusachtige duizendpoten die mijn zoon Piotr naar ons stuurde. Hij bezorgde ons ook foto's — een van zijn passies — van angstaanjagende, magische en primitieve bossen. Ik geloof dat in Polen een van de oudste bossen staat, als het al niet het vroegste oerbos is."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 10
Thorgal 36
Over Kuifje: "Thorgal heeft een baard sinds Het Offer dat meer dan tien jaar geleden is verschenen. Hij is geen Kuifje die in al zijn avonturen dezelfde, ietwat belachelijke broek draagt en het hoofd van een smiley heeft met altijd hetzelfde gezicht in gelijk welke situatie waarin hij zich bevindt, onbeweeglijk, altijd goed geschoren. Hoe kan je nu geloven in zijn verhalen?"

Over scheren: "Thorgal komt van de ene heikele situatie in de andere zonder echt de tijd te hebben zich te scheren. Met wat trouwens? Hij heeft geen scheermes en zal zijn kin niet scheren met zijn zwaard! Men zegt me soms dat hij bijna onherkenbaar is. Dat hoop ik net. Laat zelf eens een baard groeien zoals de zijne en kijk dan eens in de spiegel. Je zal jezelf ook niet herkennen."

Over geloofwaardigheid: "In feite start alles bij het scenario. Ik ben altijd op zoek naar een maximale geloofwaardigheid zodat de lezer zich met het personage kan identificeren. Daarom is Thorgal voor mij vooreerst een realistisch verhaal met echte problemen die in elke familie zouden kunnen gebeuren. Dat is veel belangrijker dan enkele magische trucjes."

Yann over sf: "Men vraagt me soms waarom ik een beetje sf in Thorgal binnenloods. Zonder daar een groot fan van te zijn, hield ik van de wachter in De Meester van de Bergen. Zoals de personages in Paul Andersons Avontuur in het Verleden komen en gaan de andere wachters zonder al te veel over hun wereld te vertellen. Sf vanuit dat standpunt zou me kunnen interesseren."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 1
Thorgal 36
Over terug naar de oude tekenstijl: "Lezers waren verrast door mijn rechtstreeks kleurgebruik in het vorige album Het Scharlaken Vuur. Het was soms lastig om de platen te schilderen, maar daar is een reden voor: ik heb die aflevering gemaakt onder medische behandeling. De dokters konden me niet verzekeren dat ik het zou kunnen voltooien. Sindsdien drukten mijn zoon Piotr, mijn uitgever, iedereen me erop terug te keren naar mijn oude tekenstijl. Ik heb nog altijd dezelfde gevoeligheid in de vingers, dezelfde precisie, maar ik geloof niet dat ik nog in staat ben terug te keren naar de tekenstijl van de eerste albums."

Over illustraties: "Maar ik heb vooral zin om illustraties te maken, schilderijen op dubbele pagina's, zonder tekst of dialoog. Zoals ik met Jean Van Hamme heb gedaan in ons one-shot Western. Die vijf dubbelpagina's vol sfeer, natuur, een kerkhof, een straat vol leven voor een saloon, enzovoort, gaven ritme aan dat complete verhaal van 64 pagina's."

Over herdrukken: "Ik stel me bijvoorbeeld graag een herdruk voor van alle Thorgal-albums — wat mijn uitgever wel zal bevallen — met in elk album vier onuitgegeven dubbelpagina's. Ik weet niet of een andere tekenaar dat al heeft gedaan. Dat trekt me al lange tijd aan. Grote illustraties met grote ruimtes om het verhaal ademruimte te geven. Ik heb altijd graag boeken geïllustreerd. Ik ben in de stripwereld terechtgekomen en ben er niet meer uit weggegaan omdat de lezers en mijn uitgever me niet lieten gaan, maar in mijn ziel ben ik een illustrator."


Steven Dupré en Conz over Suske en Wiske: Boemerang
21/11
TOP
Suske en Wiske: Boemerang

COMMENTAAR BIJ PAGINA 11
Suske en Wiske: Boemerang
Over de samenwerking:
Dupré: "Twee zomers geleden had ik een afspraak met Toon Horsten van Standaard uitgeverij, naar aanleiding van een van de vele mogelijke projecten die ik toen wilde opstarten. Het is dan uiteindelijk en totaal onverwacht op iets compleet anders uitgedraaid. Er is me daarop een voorstel tot scenario van Conz doorgemaild. Daarover is dan wat gediscussieerd en geargumenteerd via Skype en mail en hoewel het een goed verhaal bevatte, was ik toch de mening toegedaan dat nu we kans kregen om iets met Suske en Wiske te doen we dan ook die kans moesten aangrijpen om uit te pakken met iets wat in de gewone reeks niet zou kunnen. Boemerang dus. Waarvoor hulde aan Conz, want om op zo'n korte tijd een dergelijk verhaal uit je koker te persen is niet iedereen gegeven."
Conz: "Ik had Toon enkele maanden eerder ook gecontacteerd om een ander project te pitchen, wat hij niet meteen zag zitten wegens té groots en té ambitieus, maar kreeg een tijdje later wel de vraag of ik een one-shot van Suske en Wiske wou schrijven dat Steven dan zou tekenen. Mijn eerste voorstel was een echt Vandersteen-verhaal met een moderne twist, maar het was inderdaad een goed idee van Steven om eens iets totaal anders te doen, dus heb ik Suske en Wiske mijn wereld binnengetrokken."
 
Over de vorm:

Dupré: "In boekvorm leek mij de beste optie eigenlijk... Maar geen klassieke reeks, dus ook afstappen van de klassieke vier stroken, en aflopende tekeningen enkel in het geval van de in beeld gebrachte hallucinaties."
Conz: "Ik ben verzot op sciencefiction, dus wou ik heel graag zo'n soort verhaal vertellen, maar dan met de vertrouwde personages. Ik wou dat hun karakters echt herkenbaar bleven, maar de vorm van het verhaal en de wereld moesten helemaal anders."

Over modern versus klassiek:
Conz: "Om die sciencefictionwereld geloofwaardig te brengen, heb ik heel het verhaal naar een alternatief universum overgeheveld. Dat was in mijn ogen de meest evidente manier om alles te kunnen vertellen. En de personages gedijen wonderwel in deze wereld, wat genoeg zegt over het talent van Vandersteen voor het creëren van sterke universele karakters."

Over het #metoo-momentje:
Dupré: "Dat stond oorspronkelijk niet in het scenario, en ik zag een kans om daar te alluderen om het op dat ogenblik volop woedende #metoo. Sowieso hadden we kort daarvoor al vastgesteld dat het scenario wat meer humor kon gebruiken. Dat was volgens Conz niet echt zijn forte. En mijn forte is niet meteen een sterke verhaallijn te bedenken. Dus wat dat betreft, vulden we elkaar goed aan. Bovendien kreeg ik van Conz ook de vrijheid om dat soort zaken voor te stellen, en mits zijn goedkeuring bleven ze dan ook in het verhaal verweven."
Conz: "Dat klopt, daarmee dat ik Steven met plezier hier en daar wat extra humor heb laten toevoegen om het verhaal wat luchtiger te maken.
 
Over Wiskes zwarte legging:
Dupré: "Why not? Niemand loopt tegenwoordig nog rond met een wit jurkje. Iedereen draagt leggings, dus...
Conz: "Wij ook trouwens..."

Meer knipogen verwacht:
Dupré: "Ha, maar Conz is Yann niet, die daarvan zowat zijn handelsmerk heeft gemaakt. Voor ons was het vooral belangrijk dat de karakters hun karakter behielden, ook in deze nieuwe setting. En er zitten toch meerdere figuren uit de klassieke reeks in?
Conz: "Ik vond het eigenlijk al meer dan genoeg. Anders gaat het storend werken. Ik hou er niet van als je door te veel knipogen uit het verhaal wordt gehaald. Mijn streefdoel was dat alle nevenpersonages uit de klassieke reeks die we lieten opdraven ook echt een rol kregen binnen de vertelling. En als je alles optelt: Theofiel, Savantas met zijn stopstraalkanonnen en zonder te veel te willen spoilen de man in de isoleercel plus dan nog de klassieke Sus & Wis op het einde, vind ik dat al meer dan voldoende knipogen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 12
Suske en Wiske: Boemerang
Over expressies:
Dupré: "Het is een karikaturale strip, dus mag er al eens aan overacting gedaan worden. Bovendien was het alweer even geleden (van Benoit Olivier) dat ik dat nog eens kon doen."

Over spannend houden:
Dupré: "Ja, dit is dus zo'n typische blablablabla-plaat waarin veel info in de dialogen zit. De pogingen die Lambik ondertussen onderneemt om het kokertje open te krijgen zorgen hier voor een betere verteerbaarheid."
Conz: "In de strips van Kuifje zie je dat vaak. Terwijl enkele figuren een droog gesprek aan het voeren zijn, laat Hergé Haddock ondertussen iets onnozel doen op de achtergrond. Zoiets had ik hier ook in gedachten. Voor de volgende pagina's heb ik de uitleg van het plan in voiceover over de effectieve uitvoering ervan gezet. Ten eerste om de lezers een saaie pagina met enkel uitleg te besparen, maar uiteindelijk vooral voor het dramatische aspect als enkele pagina's later het plan en de werkelijkheid meer en meer uit elkaar beginnen te lopen."

Over humor:
Dupré: "De humor zit 'm hier vooral in het acteren van de figuren, denk ik."

Over ogen met en zonder oogwit errond:
Dupré: "Normaliter teken ik altijd oogwit, maar de klassieke Sus en Wis hebben dat niet, en dat wou ik dus ook behouden. Maar door het ontbreken van het oogwit is het lastig om aan te geven in welke richting ze kijken. Probeer ze maar eens vanuit hun ooghoeken naar iets te laten loeren terwijl er geen ooghoeken zijn. Lastig, hoor. Dus heb ik ervoor gekozen om waar ik het nodig achtte voor hun expressie dat oogwit wél te tekenen, en de kraaloogjes vooral te gebruiken in de shots waarin ze verder op het achterplan staan en waar het niet zo van tel is."

Over carte blanche of inmenging:
Dupré: "Het spreekt vanzelf dat het verhaal en de eerste personageontwerpen voorgelegd dienden te worden aan de rechthebbenden. Zodra zij hun akkoord gaven, hadden we wel degelijk carte blanche. We hebben niet geprobeerd de grenzen van wat toegelaten was op te rekken, al hebben we een initieel verhaalelement ten behoeve hiervan aangepast. Maar geen hond die daar iets van zal merken. (lacht)"
Conz: "Het was een soort carte gris clair. We mochten eigenlijk redelijk onze zin doen, maar moesten wel rekening houden met wat er in het testament van Vandersteen vermeld staat. De waanzinepidemie was in de eerste versie van het verhaal een waanzindrug, waar onze personages onrechtstreeks mee in contact kwamen, maar aangezien het testament stipuleert dat onze geliefde helden geen drugs mogen nemen, hebben we dat veranderd naar een gefabriceerde ziekte. Maar ik was eigenlijk wel heel tevreden met de vrijheid die ik kreeg bij het schrijven."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 13
Suske en Wiske: Boemerang
Over de futuristische wereld en sf-toestellen:
Dupré: "Dat is niet echt mijn ding. Ik ken daar niks van. Ik ben ook geen sciencefictionadept en voel me meer thuis in een historische setting waar ik al dat soort technologische brol niet moet tekenen. Maar dit is een eerder nabije toekomst die ik vorm moest geven, dus dat verschilt niet zoveel van onze huidige leefwereld. Conz adviseerde me wel om wat meer buizen tegen gevels te tekenen, zodat het wat meer richting Blade Runner zou gaan. Ik heb noch de oude Blade Runner, noch de remake ooit gezien, maar als men mij buizen vraagt dan teken ik buizen. Et voilà. Bij het ontwerpen van de glider was het tot mijn opperste verbazing meteen raak. En aangezien Conz wél thuis is in de sciencefiction en opgelucht dat ik daar niet te lang op moest blijven ploeteren geloofde ik hem maar al te graag."
Conz: "Ja, dat is helemaal mijn wereld. In mijn hoofd was het allemaal zelfs nog wat extremer qua look, maar ik vind het juist leuk dat Steven er toch zijn eigen ding mee gedaan heeft. Zijn gliders zijn inderdaad super. Bijna een Zwendeltuig uit Robbedoes. Ik doe haast niks liever dan zulke soort settings bedenken."

Over outfits:
Dupré: "Dito. Ik ken daar niks van en doe zomaar wat. Gelukkig bestaan die outfits toch niet en werkt het zodra het ietwat geloofwaardig lijkt. Achteraf had ik wel wat spijt van die omgekeerde fruitschalen als helmen en de vele details die in de uniformen zitten. Die helmen vanwege nogal simpel, de uniformen vanwege veel werk."

Over details:
Dupré: "Ik kan er niets aan doen. Ik teken nu eenmaal zo. Toch zijn er voor mijn doen heel veel eerder lege decors. Dat lag puur aan de setting. Gangen van futuristische hoofdkwartieren, lege treinwagons en klinische ziekenhuiskamers zijn nu eenmaal eerder klinisch en leeg."

Over het doemscenario:
Dupré: "Ja en nee. Je zou het aan Conz moeten vragen, maar ik zie wel parallellen met Boemerangs visie en die van Trump. Alleen heeft Boemerang zijn visie al kunnen realiseren en is Trump nog niet zo ver. Maar volgens mij zijn er wel degelijk machten aan het werk die de wereld graag in de richting van een Boemerangiaans bestel zouden zien evolueren, en zijn alle middelen goed om dit in de hand te werken. Het begint met het verdachtmakende van de pers gevolgd door het rechtstreeks en ongefilterd verspreiden van leugens aan de bevolking, genoeg op dezelfde nagel blijven slaan tot de bevolking de machthebbers hierin volgt. Ik zie dat met lede ogen aan."
Conz: "Onze wereld komt alsmaar meer in handen van multinationals en superrijken. Het grote verschil met onze wereld en die van Boemerang is dat bij ons de wereldleiders gewoon nog dansen naar de pijpen van de multinationals en dat in de wereld van Boemerang de big business de politiek eigenlijk al volledig opzijgeschoven heeft. Daar zijn ze zelfs al geen burgers meer, enkel nog consumenten."

Over oude bekenden:
Dupré: "Ja en nee. Ik kende die figuren natuurlijk al lang, maar ze tekenen was uiteraard nieuw voor mij. Savantas is een heerlijk figuur om te tekenen, al is zijn expressie beperkt door die donkere brillenglazen, toch blijft hij heerlijk slecht."
Conz: "Het leuke is vooral dat je al die figuren zo goed kent. De personages schreven het verhaal soms haast zelf omdat je gewoon wist hoe ze in bepaalde situaties zouden denken of reageren. Dat was heel verrassend, vond ik, en heel leuk om aan te werken."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 14
Suske en Wiske: Boemerang
Over favoriete personages in dit verhaal en in de reguliere reeks:
Dupré: "Voor mij Savantas, vanwege het tekenplezier, en ook wel Wiske. In dit album ook zonder twijfel Sidonie en Savantas. Savantas omdat Ik vind dat het een slechterik is met veel potentieel. En het was heerlijk om hem te schrijven. Sidonie wou ik een actievere rol laten spelen in dit verhaal en dat gaat haar heel goed af, vind ik. Ik wou vooral af van de versie van het personage dat thuis blijft als de rest avonturen beleeft en af en toe een zenuwaanval krijgt. In sommige oude albums is ze veel ondernemender en die Sidonie wou ik ook in dit album. Het is alsof SidoniA braver is dan SindoniE. Vandaar ook de voorkeur om hier die naam te gebruiken, zeker."
Conz: "In de reguliere reeks is mijn favoriete personage Lambik. In de gouden periode was hij grappig, maar ook een echte held. Hij was toen nog niet de dommerik die hij later geworden is. Ik was trouwens eerst van plan om Lambik een veel grotere rol te geven in deze strip, om van hem weer die klassieke held te maken. Maar tijdens het schrijven besloot ik dat hij een heel andere en uiteindelijk zelfs dramatischere en belangrijkere rol moest spelen."
 
Over de beste Suske en Wiske-verhalen:
Dupré: "Ai, hier ga ik bijna moeten passen. Ik ben al lang de draad kwijt, maar denk wel met plezier terug aan De Bronzen Sleutel en Lambiorix."
Conz: "Ik ben een enorme fan van de gouden Vandersteen-periode met als hoogtepunt de blauwe reeks. Mijn favoriete album is trouwens ook De Bronzen Sleutel. Andere favorieten zijn: De Tartaarse Helm, De Dolle Musketiers, De Schat van Beersel, De Stalen Bloempot,... Ik kan die oude Suske en Wiske-verhalen echt nog met heel veel plezier herlezen en sta er telkens versteld van hoe goed die verhalen overeind blijven."
 
Over invloeden:
Dupré: "Zoals steeds een beetje van alles en iedereen, wat ik dan zo vermeng dat niemand nog weet wat ik waar gepikt heb. En uiteindelijk komt er wel iets uit dat herkenbaar is als mijn stijl, hoop ik dan."
Conz: "Voor dit verhaal? Ik denk een ietwat vreemde combinatie van de klassieke Vandersteen, Blade Runner, Star Wars, Paprika,..."

Over een nieuwe samenwerking:
Dupré: "Dat is niet uitgesloten, al zal het dan geen Suske en Wiske meer zijn."
Conz: "Ik vond het een heel vlotte en prettige samenwerking, dus wat mij betreft zou het nog weleens mogen in de toekomst."
 
Over volgende projecten:
Dupré: "Het negende album van Kaamelott. Ooit. En een one-shot op scenario van Valérie Mangin met wie ik al De Roofdierenclub heb gemaakt."
Conz: "Ik ben al enkele jaren een driedelige sciencefictionstrip over een tijdreiziger aan het schrijven en tekenen, maar het gaat heel erg traag vooruit. Nog enkele jaren geduld dus. Daarnaast probeer ik ook om enkele stripreeksen op poten te zetten die ik enkel zou schrijven. En veel illustratiewerk."


Jean Van Hamme over XIII Mystery
17/11
TOP
Jean-Pierre Fuéri en Frédéric Vidal lieten in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 118 van oktober 2018 Jean Van Hamme terugblikken op de eerste twaalf delen van XIII Mystery. De scenarist trad op als supervisor en begeleider van de scenaristen.

XIII Mystery 1   XIII Mystery 2
Over XIII Mystery 1: De Mangoest (Ralph Meyer + Xavier Dorison): "Ik had enkel Het Derde Testament van Xavier Dorison gelezen, maar dat gaf me zin om met hem samen te werken. Ik stelde hem voor om de reeks XIII Mystery te openen. Ik liet hem net als alle anderen het personage kiezen. Ik verwachtte helemaal niet dat hij De Mangoest zou kiezen die voor mij niet meer dan het archetype van een genadeloze moordenaar is, een wandelend cliché. Dorison maakte er een echt personage van in een boeiend en emotioneel verhaal. Lees dit album vóór Zwarte Vrijdag en Waar de Indiaan Gaat... en je bekijkt De Mangoest niet meer op dezelfde manier. Dorison en Meyer leerden me de oorsprong kennen van de naam van De Mangoest, die ik zelf niet kende. Een verhaal over de slangenkuil in Siberië waarin hij zonder wapen gegooid werd. Spannend. Dit verhaal deed me spijt krijgen dat ik zo snel het personage heb gedumpt. Hé, nu ik het doorblader, merk ik dat Dorison mijn zesde gebod heeft geschonden. Het album bevat 55 platen in plaats van 54. Vreselijk, we zouden een deel van hun auteursrechten moeten afpakken!" Over XIII Mystery 2: Irina (Philippe Berthet + Eric Corbeyran): "Ik hou heel veel van Berthets tekenstijl, hij is heel sterk om te spelen met lichtstralen. Maar ik heb een grote vergissing begaan. Toen ik de synopsis las, had ik moeten beseffen dat het om een verhaal over een huurmoordenaar ging, gebaseerd op hetzelfde principe als deel 1. Gelukkig liep dit album heel goed. Onlangs stond ik wel voor een gewetenskwestie toen ik The XIII Mystery: Het Onderzoek deel 2 schreef. Daarin stel ik de eerste ontmoeting tussen Irina en Jessica op een parking voor met elk een wapen in de hand. Die scène is veel dramatischer dan de scène die in Irina is ontwikkeld: veel klassieker in een soort danstent. Er zal dus een tegenstelling zijn. Jammer, ik behoud mijn scène waarvan ik erg hou. We zullen wel zien of de lezers me dit zullen aanwrijven."

XIII Mystery 3   XIII Mystery 4
Over XIII Mystery 3: Little Jones (Eric Henninot + Yann): "Yann stelde me al zeer snel voor om deel te nemen aan het avontuur. Hij legde zich toe op het verhaal over de jeugd van Jones in The XIII Mystery: Het Onderzoek deel 1 om daar een formidabel verhaal rond te bouwen dat in tegenstelling tot de eerste twee delen verrassende wendingen vormden die een verrijking waren voor de wereld van XIII. Met name het addertje onder het gras omtrent generaal Wittaker alsook de onthulling van Jones' voornaam van wie ik in de hoofdreeks enkel de eerste letter D gaf. Die letter sloeg Yann meteen op. Zoals gewoonlijk is zijn verhaal sterk gedocumenteerd, hij benaderde racisme op een perfecte manier. Hij volgde tot op de letter mijn motto: 'Vermaak mij, vermaak de lezer en verrijk de reeks!' Een heel goed album. Sindsdien vergat ik dat hij met een omweg een truc uithaalde om het over een personage te hebben dat ik nochtans had uitgesloten op de lijst met potentiële kandidaten." Over XIII Mystery 4: Kolonel Amos (François Boucq + Didier Alcante): "Ik was zeer geïnteresseerd in de reeks Pandora Box, het eerste scenario van Alcante, dus zocht ik hem op. We hebben veel samengewerkt aan zijn verhaal. Het beantwoordt helemaal aan wat ik van de meeste albums verwachtte: het gegeven van enkele afleveringen uit de hoofdreeks compleet veranderen. We komen te weten dat kolonel Amos, de man die het onderzoek naar de moordaanslag op president Sheridan leidt — en die dus XIII op de hielen zit —, een professioneel dubbelleven leidt, wat dan weer nieuwe perspectieven biedt. Tweede geweldige vondst: Amos blijkt de vader te zijn van een belangrijk personage uit de hoofdreeks. Didier Alcante voldeed aan al mijn verwachtingen. Ik voeg er nog aan toe dat ik enkel in zijn werk, en dat van alle andere scenaristen, tussenkwam voor de vorm van zijn scenario, nooit voor de basis waarvoor zij alleen verantwoordelijk zijn."

XIII Mystery 5   XIII Mystery 6
Over XIII Mystery 5: Steve Rowland (Richard Guérineau + Fabien Nury): "Ik vond de door Fabien Nury geschreven reeks Er Was Eens (in vertaling verschenen bij Standaard Uitgeverij en Saga Uitgaven, red.) geweldig. Hij koos voor Steve Rowland, wat helemaal niet evident was. Akkoord, het is door Steve dat alles begon, maar ik zou zelf niet automatisch voor dit personage hebben gekozen. Nury probeert een hatelijk personage sympathiek te maken, zoals hij een beetje deed in Er Was Eens, spelend met het feit dat niemand volledig zwart of volledig wit is. Ik heb enkel wat details moeten verbeteren op het gebied van coherentie. Het grootste probleem van de reeks XIII is het tijdsverloop. Daarom had ik het bijvoorbeeld nooit over de Vietnamoorlog, maar over de oorlog in Azië. De Vietnamoorlog kwam in 1975 ten einde, die is dus al oud. Als je dan moet bepalen wanneer Kim naar de universiteit gaat of wanneer ze Rowland ontmoet, is dat een waar hoofdbreken." Over XIII Mystery 6: Billy Stockton (Steve Cuzor + Laurent-Frédéric Bollée): "Uitgever Yves Schlirf stelde me Bollée voor. Ik heb pas daarna ApocalypseMania van hem gelezen. Ook hij verbaasde me met zijn keuze voor het personage. Billy duikt op in deel 3 van de hoofdreeks en verdwijnt in hetzelfde album. Bollée heeft dat goed gedaan, maar het was opnieuw een portret dat minder lezers dreigde aan te spreken. Die zeer kille, mentaal gestoorde man, die samen met XIII ontsnapt, raakt de lezer niet, hij wekt geen enkele sympathie op. Cuzor, een uitstekende tekenaar, had schrijfambities. Toen ik het album ontving, was ik verbaasd dat het zo afweek van het oorspronkelijke scenario. Ik sprak Bollée erover aan en hij zei me dat die aanpassingen uitgevoerd werden zonder zijn goedkeuring. En dat hij zijn scenario niet echt meer herkende. Ik ook niet."

XIII Mystery 7   XIII Mystery 8
Over XIII Mystery 7: Betty Barnowsky (Sylvain Vallée + Joël Callède): "Joël Callède was nog een jonge snaak wiens High Security ik waardeerde. Ik zocht hem op tijdens een signeersessie op en ik stelde hem het avontuur voor. Hij was stomverbaasd. Ik heb ook veel met hem samengewerkt, want hij moest het vak nog leren. Maar zijn synopsis werkte heel goed. Ik had al de basis gelegd voor Betty in The XIII Mystery: Het Onderzoek. Ze is het vierde kind in een familie van zeven kinderen van drie verschillende vaders, ze is verkracht op haar dertiende door een hulpsheriff, na twee abortussen gaat ze het leger in, ze wordt sergeant en daarna hertogin van Frankrijk. Het meest hallucinerende sprookjesverhaal. Callède voert haar weer zwanger op... Goed idee, dat maakt haar wat kwetsbaarder tijdens de beproevingen die haar te wachten staan. Betty is een personage waar iedereen van houdt, in tegenstelling tot Billy Stockton. Een heel goed album." Over XIII Mystery 8: Martha Shoebridge (Colin Wilson + Frank Giroud): "Ik vond zijn De Tien Geboden echt goed waarop ik Frank Giroud contacteerde. Hij schreef een subliem verhaal over een teloorgang. Ook al komt Martha enkel in het eerste album voor, bleef ze een belangrijk personage voor lezers. Het verhaal raakt de uitgebreide Sheridan-familie, ik heb daarom zeer goed gelet op mogelijke incoherenties. Het album geeft heel goed de typisch Amerikaanse kloof weer tussen de high society en de vulgum pecus, doodgewone stervelingen. In Frankrijk weet ik het niet, maar in België (Van Hamme bedoelt dan uitsluitend Wallonië, red.) zijn er geen sterren. Of u nu hertog of baron bent, niemand geeft daarom. Giroud en Wilson slaagden erin veel teksten te integreren op de pagina's die daardoor te vol ogen. Giroud is een geweldige professional, net als Fabien Nury. Een mooi en triestig verhaal waarvan ik erg hield. Ik werd diep getroffen toen ik het overlijden van Frank Giroud vernam. Hij was een man en een schrijver die ik enorm hoog inschatte."

XIII Mystery 9   XIII Mystery 10
Over XIII Mystery 9: Felicity Brown (Christian Rossi + Matz): "Ik hield erg van De Killer en de eerste aflevering van Headshot. Dit is dus het verhaal van een hoer, een moordende slet die slaagt in alles wat ze onderneemt. Wreed, brutaal, een goede detectivestrip. Niemand kijkt uit voor dit mooie meisje dat makkelijk de trekker overhaalt. Ze ontsnapte mij ook tussen de kogels in de finale van de hoofdreeks. Ze is dus nog steeds op vrije voeten. Samen met Matz hebben we de scène waarin een vermomde XIII in Costa Verde wordt herkend door Felicity nogal veel herwerkt. We zijn van vijf pagina's naar vier gegaan, daarna naar drie. Op het laatst gooide Matz bijna de telefoon in mijn gezicht! En nog steeds vind ik de scène niet helemaal gelukt. Maar het verhaal bevalt me wel." Over XIII Mystery 10: Calvin Wax (Corentin Rouge + Fred Duval): "Yves Schlirf stelde me Fred Duval voor. Zijn verhaal is heel interessant door het Dokter Jekyll en Mister Hyde-kantje. De manier waarop Calvin Wax van Wally Sheridan desondanks de nummer I maakt, is knap en subtiel. Er viel niets aan op te merken, ik heb weinig samengewerkt met Duval behalve om, net zoals bij bijna alle anderen, scènes van drie pagina's te herleiden naar één pagina. De tekenstijl van Corentin Rouge is goed uitgewerkt, perfect. In de loop van de jaren begeleidde ik jaarlijks twee albums waaraan gewerkt werd plus het synopsis van een derde. Ik geloof dat ik me er per verhaal uiteindelijk meer op heb toegelegd dan een uitgeefdirecteur."

XIII Mystery 11   XIII Mystery 1
Over XIII Mystery 11: Jonathan Fly (Olivier TaDuc + Luc Brunschwig): "Ook Luc Brunschwig werd me voorgesteld door Yves Schlirf. Maar die jongen had een probleem. In een interview had hij veel kwalijks gezegd over Claude de Saint-Vincent, de grote baas van Dargaud. Luc was ervan overtuigd dat men hem stokken in de wielen zou steken. Vandaar heeft hij enorm veel tijd gespendeerd aan het schrijven van zijn verhaal. Hij is de enige die het heeft gesitueerd in Greenfalls, een soort pauze in de hoofdreeks waarvan ik erg houd. We hebben er veel aan gewerkt. Hij was nog steeds een beetje ongerust, op zowel professioneel gebied als een reactie die hij van Dargaud zou krijgen. TaDuc, die ik niet kende, heeft prima werk geleverd. Kijk, het verhaal bevat niet echt onverwachte wendingen, hoewel de zwarte spreker die zich tot Ku Klux Klan-lid laat maken een zeer sterke scène is, maar het ontdekken van de jeugd van de toekomstige XIII interesseerde me." Over XIII Mystery 12: Alan Smith (Philippe Buchet + Daniel Pecqueur): "Lang geleden bewonderde ik de manier waarop Pecqueur zijn door Franz getekende Thomas Noland had opgedeeld, meer bepaald zijn flashbacks. Ik nam contact met 'm op en hij stuurde me een scenario. En dat werkte helemaal niet. Het spijt me, het werd een njet. Ik heb toen twee jaar niet meer van hem gehoord, ik begreep daaruit dat hij het niet echt aangenaam vond om zich te laten afsnauwen door een Belgische eikel. En toen kwam een tweede scenario. Helemaal niet slecht. Goed, het is een oorlogsverhaal, uitsluitend een oorlogsverhaal, maar Pecqueur eindigt met een ongelofelijk trucje, dat ik me vandaag niet meer goed herinner, maar dat me toen meteen aanstond. We zien hier ook Betty met iedereen aanpappen. En ook al is Alan slechts een schim in de hoofdreeks, we vervelen ons niet met hem."


Olivier Grenson over XIII Mystery 13
10/11
TOP
XIII Mystery 13
Onderstaande bijdrage van Jean-Pierre Fuéri en Frédéric Vidal verscheen eerder in het Franse stripmaandblad Casemate nummer 118 van oktober 2018.

COMMENTAAR BIJ PAGINA 3
XIII Mystery 13Over de mechaniek: "Toen Jean Van Hamme me voorstelde om dit album te tekenen, dacht ik dat het om een grap ging. Het was geen grap. Ik had de reeks gelezen tot deel 13 zonder er een fan van te zijn. Jean stuurde me zijn volledige scenario door. Een onberispelijk mechaniek, alles staat erin zoals de noten op een partituur. Een ritme van drie gegevens per pagina, een heel theatrale bladschikking. Ik heb een tiental versies van deze eerste plaat gemaakt."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 4
XIII Mystery 13Over samenvatten: "Carol krijgt te maken met een charmeur. Eerst moeten we situeren waar ze zich bevinden, vandaar een eerste prent in vogelaanzicht. Jean zag haar voor zich met een short en laarzen. Ik tekende haar liever in jeans en een ietwat militair petje. Ik moest me het compacte scenario eigen maken. Het valt niet mee om in één pagina samen te vatten waar anderen meerdere pagina's voor uittrekken. Dat vergt veel precisie: de juiste acteerhandelingen, de juiste kadrages vinden."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 5
XIII Mystery 13Over dominantie: "Totale verandering van omgeving. Jean vroeg me een veel elegantere apotheek dan degene die Yves Sente verbeeldde in Terug naar Greenfalls. Ik plaats de flat van Judith niet boven de apotheek, maar ernaast. Daardoor kon ik de trap tekenen die erheen leidt. En zo kon ik in de laatste prent Judith in een machtspositie tonen: rechtstaand en boven een op de grond in elkaar gedoken Carol. Jean vindt dit soort dominantie belangrijk."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 6
XIII Mystery 13Over momenten vasthouden: "Bij Jean zijn er talloze ellipsen. Die moet je beheersen. Ik stopte er de eerste prent bij met de schoenen om de scèneovergang duidelijk te maken. En ook de voorlaatste prent. Judith is verrast door het voorstel van Carol. Dat moment wou ik vasthouden. Een tekenaar houdt er altijd van als een tekstloze prent iets uitdrukt. Hier start een verleidingsspel dat op plaat 11 succesvol blijkt wanneer Judith toegeeft dat ze verliefd is op Carol."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 7
XIII Mystery 13Over efficiëntie: "Onderaan ontdekken we de apotheek van Judith. Amerikaanse apotheken zijn een soort drugstores waar men zo'n beetje van alles verkoopt. Daar zal zich een gewelddadige overval plaatsvinden. 'Een perfect stripmoment', zoals Jean het omschrijft. Ik werk op de traditionele manier met papier en een fotokopieermachine om mijn tekeningen te vergroten of te verkleinen. Daarna speel ik met de prenten om tot de zo efficiëntst mogelijke montage te komen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 8
XIII Mystery 13Over drie plaatsen: "Drie verschillende plaatsen in negen prenten. Het kantoor van de sheriff met uiteraard het bureau van Ralph, een andere flirter. Dat van Swinson in de City Hall (het gemeentehuis). Zonder de wagen van Judith te vergeten die bijzonder genoeg is zodat de lezer die later gemakkelijker herkent. Elk personage, elk detail is van belang. We kunnen niets aan het toeval overlaten."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 9
XIII Mystery 13Over de tomboys en de vrouw: "Hier is Carol dan toch te zien in een short zoals Jean voor de eerste platen vroeg. En met een topje. Dat — en haar korte kapsel — geeft haar een tomboykantje terwijl de verfijnde blouse van Judith en haar kapsel haar vrouwelijkheid accentueren. Ik heb Santa Barbara bezocht op Google Earth en heb me in de decors verdiept. Net zoals in Niklos Koda baseer ik me graag op de realiteit om de decors in verhouding te brengen met wat we vertellen."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 10
XIII Mystery 13Over vertellen in minder pagina's: "Swinson beraamt een plannetje en tussen Judith en Carol worden de dingen duidelijker. Het boek van XIII: Het Onderzoek speelt de rol van een bal in het kegelspel. Een glas valt, ik wou dat de lezer het brekende geluid hoort. Zo vertelt Jean Van Hamme in acht pagina's waar anderen er vijftig voor nodig hebben."


COMMENTAAR BIJ PAGINA 11
XIII Mystery 13Over verdedigen: "Judith weigert het voorstel van Carol, maar toont aan dat ze haar per se wil aanraken. Onderaan was ik Swinsons vrouw vergeten. Jean liet me haar toevoegen. Zij maakt de man nog verachtelijker. We worden bedolven onder de informatie, er gaat geen plaats verloren. De lezer wil maar één ding: de pagina omslaan. Ik ben blij dit soort strips te kunnen verdedigen. Ook al waardeer ik de ene na de andere strip van driehonderd pagina's."

TOEKOMST
Te Verschijnen
Op Stapel
TOPPERS
13 x XIII
14-18
De 25 bekendste konijnen
20 jaar Arcadia, 20 topstrips
25 jaar Vrije Vlucht
30 jaar Kiekeboe
49 Kanjers van Oranje
50 jaar De Rode Ridder
60 jaar Nero
70 jaar Kuifje-weekblad
Aantrekkelijkste Heldinnen Top 540
Asterix Top Six
Batmanspecial
BelgenTop 100
De Blauwbloezen Top 49
De Grenzeloze Top 500 (2010)
De Grenzeloze Top 500 (2012)
De Honderd Hoogtepunten van Willy Vandersteen
De Rest van de Wereld Top 50
FransenTop 100
Jaartoppers
Jommeke Top 10
Koppeltjestop 20
Napoleon in de strip
ReeksTop 50
Robbedoes
Schrijvers over Strips
Schurken- & Feeksentop
Star Wars
Suske en Wiske: 70 stroken in 70 dagen
Urbanus Top 15
De Wereld rond Franquin
Westernstrips